Je hebt de offerte een keer opgevraagd. Je schrok van de premie, legde hem weg en dacht: ik ben gezond, ik let goed op mezelf, en als het even tegenzit heb ik spaargeld.
Dat is geen domme redenering. Het is alleen een redenering die je nooit hebt doorgerekend.
Zzp zonder AOV betekent niet automatisch dat je onverantwoord bezig bent. Het betekent wel dat je een risico zelf draagt, en het helpt om precies te weten welk risico dat is: hoe groot de kans is, wat er wegvalt, en wat er nog wél overblijft als je een tijd niet kunt werken.
Wat er precies wegvalt als je niet kunt werken
In loondienst zit er een systeem onder je. Je werkgever betaalt bij ziekte een groot deel van je loon door, in de meeste gevallen tot twee jaar. Duurt het langer, dan kom je in de WIA terecht.
Als zelfstandige bestaat dat systeem niet voor jou. Er is geen loondoorbetaling, geen Ziektewet en geen WIA. Op de dag dat je niet meer kunt werken, valt je inkomen weg zonder dat er een instantie is die dat opvangt.
Wat er niet wegvalt, zijn je kosten. Je hypotheek loopt door, je verzekeringen ook, de energierekening komt gewoon. En een deel van je zakelijke kosten stopt niet meteen: je boekhoudpakket, je autoleasecontract, misschien een kantoorruimte of een lopend abonnement.
Er is nog een laag die vaak wordt vergeten. Als je een maand of twee wegvalt, gaan sommige klanten naar iemand anders. Sommige komen terug, andere niet. Je omzet herstelt daardoor langzamer dan je gezondheid.
Dat is het risico in de kern: een inkomen dat abrupt stopt, kosten die doorlopen, en een herstel dat langer duurt dan de klacht zelf.
Hoe groot is de kans eigenlijk?
Dit is de vraag waar veel zelfstandigen op afhaken, omdat het antwoord ongrijpbaar voelt. Cijfers over arbeidsongeschiktheid onder zelfstandigen lopen uiteen en hangen sterk af van de definitie die wordt gebruikt, dus harde percentages zijn hier niet op hun plaats.
Wat wel bekend is uit schadecijfers van verzekeraars: het merendeel van de langdurige uitval komt niet door spectaculaire ongelukken. Het gaat vaak om klachten aan rug, nek en gewrichten, en om psychische klachten zoals burnout en overspannenheid. Beide categorieën ontstaan geleidelijk en treffen ook mensen die verder gezond leven.
Dat verandert de aard van de vraag. Je vraagt jezelf niet af of je verwacht een ongeluk te krijgen. Je vraagt jezelf af of je uitsluit dat je ooit een jaar niet volledig inzetbaar bent.
Voor de meeste mensen is dat antwoord nee. En daarmee is het geen kansvraag meer maar een dekkingsvraag: als het gebeurt, hoe lang houd ik het dan vol?
De rekensom die je waarschijnlijk niet hebt gemaakt
Zet je vaste lasten op een rij. Alles wat doorloopt als je omzet nul is: woonlasten, boodschappen, verzekeringen, energie, vervoer, school en opvang, en de zakelijke kosten die niet direct stoppen. Dat bedrag per maand is je ondergrens.
Kijk daarna naar je beschikbare buffer. Niet je totale vermogen, maar het geld dat je snel kunt gebruiken zonder beleggingen te verkopen op een slecht moment en zonder een lijfrente open te breken.
Deel je buffer door je maandlasten. Het getal dat eruit komt, is het aantal maanden dat je het uithoudt.
Voor veel zelfstandigen ligt dat getal tussen de drie en de negen maanden. Dat is genoeg voor een gebroken pols en een operatie met herstel. Het is niet genoeg voor twee jaar rugklachten of een burnout die zich niet laat opjagen.
Zet daar een tweede getal naast: hoeveel maanden zou je willen kunnen overbruggen? Het gat tussen die twee getallen is het risico dat je op dit moment daadwerkelijk loopt. Niet als abstract begrip, maar als een concreet aantal maanden.
En bedenk dat je vermogen in dat scenario dubbel werk moet doen. Het geld dat je opeet tijdens je ziekte, is hetzelfde geld dat bedoeld was voor je pensioen of je hypotheekaflossing.
Welke vangnetten er wel zijn, en wat ze waard zijn
Er is niet helemaal niets, maar de vangnetten die er zijn, zijn smaller dan mensen denken.
Voor zelfstandigen bestaat er ondersteuning vanuit de gemeente, onder meer via het Besluit bijstandverlening zelfstandigen. Dat is bedoeld als laatste vangnet op bijstandsniveau, en er gelden voorwaarden rond vermogen en het inkomen van je partner. Wie een eigen woning met overwaarde heeft of een verdienende partner, komt er in veel gevallen niet of maar beperkt voor in aanmerking. De precieze regels kunnen veranderen en verschillen per situatie, dus laat dat individueel beoordelen.
Een partner met een vast inkomen is voor veel gezinnen het echte vangnet. Dat werkt, zolang dat inkomen de vaste lasten draagt en zolang de relatie en die baan stabiel blijven. Het is verstandig om dat hardop uit te rekenen in plaats van er stilzwijgend van uit te gaan.
Daarnaast bestaan er broodfondsen en vergelijkbare schenkkringen. Deelnemers doen maandelijks een bedrag in en ontvangen bij ziekte schenkingen van de andere leden, meestal voor een periode van maximaal ongeveer twee jaar. Het is geen verzekering en er is geen garantie op uitkering, maar voor veel zelfstandigen dekt het precies het middellange stuk waar een buffer tekortschiet. Voor blijvende arbeidsongeschiktheid biedt het geen oplossing.[INTERN LINK PLACEHOLDER: broodfonds of AOV wat is het verschil]
Tussenwegen tussen alles of niets
De keuze wordt vaak gepresenteerd als een dichotomie: een volledige AOV of niets. In de praktijk zit daar veel tussen.
Je kunt een lager bedrag verzekeren, waarbij je alleen je vaste lasten dekt in plaats van je hele inkomen. Je kunt een langere wachttijd nemen en het eerste half jaar of jaar zelf overbruggen met je buffer, wat de premie aanzienlijk drukt. Je kunt verzekeren tot een lagere eindleeftijd. En je kunt een broodfonds combineren met een verzekering die pas na twee jaar begint.
Houd er rekening mee dat de premie voor een AOV voor de meeste zelfstandigen aftrekbaar is en dat een uitkering belast wordt. Reken dus met nettobedragen. Ook hier geldt dat fiscale regels kunnen veranderen.
Tot slot: er ligt een wetsvoorstel voor een verplichte basisverzekering tegen arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen. Op het moment van schrijven is de invoeringsdatum nog niet definitief en wordt er rekening gehouden met een periode van enkele jaren, met overgangsrecht voor bestaande polissen. Wachten op die wet is dus geen plan voor de komende jaren.
Tot slot
Zzp zonder AOV is een keuze die kan kloppen, maar alleen als je weet hoeveel maanden je zelf kunt dragen en welke vangnetten er in jouw situatie echt zijn. Zonder die twee getallen is het geen keuze maar een aanname.
Hoe lang zou jouw huishouden doordraaien als er vanaf morgen geen factuur meer uitgaat?
Wil je dit niet zelf uitzoeken, maar samen met iemand doorlopen? Het Financieel Kompas is een traject van vier sessies waarin we jouw financiële situatie van A tot Z in kaart brengen, inclusief de risico’s die je nu zonder dekking draagt.