Je hebt gelezen dat je te veel belasting hebt betaald over je vermogen. Er staat ergens dat je geld terug kunt krijgen. En nu zit je te kijken naar een portaal met een formulier waarvan je niet zeker weet of het voor jou bedoeld is.
De tegenbewijsregeling box 3 aanvragen is niet ingewikkeld, maar het is wel precies werk. En het levert lang niet iedereen iets op.
Voordat je aan het formulier begint, is er één rekensom die je eerst moet maken.
Waar deze regeling vandaan komt
Jarenlang ging de Belastingdienst uit van een verondersteld rendement op je vermogen. Je betaalde belasting over een percentage dat de wetgever had bedacht, niet over wat je werkelijk had verdiend.
Voor spaarders pakte dat slecht uit in de jaren dat de rente vrijwel nul was. Je kreeg niets, maar je betaalde alsof je een paar procent had ontvangen.
De Hoge Raad oordeelde dat dit in strijd kan zijn met het eigendomsrecht wanneer je werkelijke rendement lager is dan het forfait. Daaruit is de tegenbewijsregeling ontstaan: je mag aantonen dat je minder hebt verdiend dan de wet aanneemt, en dan wordt de belasting over dat lagere bedrag berekend.
Het is dus geen aftrekpost en geen regeling waar je automatisch in valt. Je moet er zelf om vragen, en je moet het onderbouwen.
Wanneer het voor jou iets oplevert
De regeling werkt maar één kant op. Is je werkelijke rendement lager dan het forfaitaire rendement, dan betaal je over het werkelijke bedrag. Is het hoger, dan verandert er niets en blijft het forfait staan. Je loopt dus geen risico dat je door het invullen meer gaat betalen.
Maar of het loont, hangt af van hoe je vermogen is opgebouwd. Zit je vermogen vooral op een spaarrekening, dan ligt het spaarforfait dicht bij de werkelijke rente. Voor 2026 is dat forfait voorlopig vastgesteld op 1,28 procent. Krijg je meer dan dat, dan levert tegenbewijs niets op.
Voor beleggers ligt het anders. Het forfait voor overige bezittingen staat voor 2026 op 6,00 procent. In een jaar waarin de beurs daalt, of zelfs in een vlak jaar, kan je werkelijke rendement daar ver onder liggen. Dan wordt het verschil snel de moeite waard.
Belangrijk: je rekent over je volledige vermogen in box 3, niet per rekening. Een verlieslatende beleggingsportefeuille naast een goed renderende tweede woning kan elkaar opheffen.
Wat telt als werkelijk rendement
Dit is waar de meeste mensen op vastlopen, want de definitie is ruimer dan je zou denken.
Je werkelijke rendement bestaat uit twee onderdelen. Ten eerste de directe opbrengsten: ontvangen rente, dividend, huur en vergelijkbare inkomsten. Ten tweede de waardeverandering van je bezittingen gedurende het jaar, en dat geldt ook als je niets hebt verkocht.
Die tweede component is de kern van het misverstand. Ongerealiseerde koerswinst telt gewoon mee. Staat je portefeuille op 31 december hoger dan op 1 januari, dan is dat verschil rendement, ook al heb je geen euro opgenomen. Datzelfde geldt voor de waardestijging van een tweede woning.
Kosten mag je in de meeste gevallen niet aftrekken. Beheerkosten, transactiekosten en onderhoud aan een verhuurd pand verlagen je werkelijke rendement doorgaans niet. Rente over schulden in box 3 telt wel mee als negatieve post.
Ook je eigen gebruik van een tweede woning kan als voordeel worden meegerekend. Dat verrast mensen die dachten dat een leegstaand vakantiehuis geen rendement oplevert.
De precieze uitwerking van deze regels is op onderdelen nog in ontwikkeling en kan veranderen. Ga bij een groter vermogen niet alleen op een online rekenhulp af.
Hoe je de aanvraag concreet doet
Welke route je volgt, hangt af van het belastingjaar.
Voor de jaren 2017 tot en met 2024 gebruik je een apart formulier: de Opgaaf Werkelijk Rendement, kortweg de OWR. Je vindt die in Mijn Belastingdienst. Je logt in met DigiD, kiest het betreffende jaar en vult per vermogensbestanddeel je werkelijke opbrengsten en waardeveranderingen in. Het formulier is verplicht voor iedereen die een beroep op de regeling wil doen, ook als je eerder al bezwaar had gemaakt.
Vanaf belastingjaar 2025 is het eenvoudiger. De tegenbewijsregeling is dan opgenomen in de gewone aangifte inkomstenbelasting. Je hebt geen apart formulier meer nodig: in het onderdeel over sparen en beleggen geef je aan dat je je werkelijke rendement wilt opgeven en vult het daar in.
Voor het jaar 2026, waarover je in het voorjaar van 2027 aangifte doet, geldt dezelfde route via de aangifte.
Je krijgt na indiening geen directe uitkomst. De Belastingdienst rekent beide varianten door en past automatisch de laagste toe. Er zijn termijnen verbonden aan de oudere jaren, en die zijn de afgelopen periode meerdere keren aangepast. Controleer de actuele deadline voor het jaar dat jou betreft voordat je begint.
Waar het in de praktijk misgaat
De grootste valkuil is onvolledige administratie over oude jaren. Je moet per 1 januari en per 31 december de waarde van elk bestanddeel kunnen aantonen. Voor een spaarrekening lukt dat via je jaaropgave. Voor een beleggingsportefeuille van zeven jaar geleden bij een broker waar je bent weggegaan, wordt dat lastiger.
Een tweede valkuil is selectief rekenen. Mensen nemen wel hun verlieslatende beleggingen mee, maar vergeten de waardestijging van hun tweede woning of hun cryptobezit. Dat leidt tot een correctie achteraf.
En een derde: de moeite onderschatten voor een klein bedrag. Bij een vermogen rond het heffingsvrije bedrag gaat het vaak om enkele tientjes. Reken eerst grofweg uit wat het verschil is voordat je een middag aan formulieren besteedt.
Tot slot
De tegenbewijsregeling box 3 aanvragen is vooral zinvol als je belegt en een jaar hebt gehad waarin het rendement duidelijk onder de zes procent bleef. Voor spaarders levert het in 2026 zelden iets op. En het staat of valt met een administratie waarin je begin- en eindwaarden hard kunt maken.
Wat het onderliggende punt raakt: wie zijn vermogen goed vastlegt, hoeft dit soort keuzes niet elk jaar opnieuw uit te zoeken.
Zou jij vandaag, zonder zoeken, kunnen vertellen wat je vermogen op 1 januari waard was?
Dit artikel geeft algemene informatie. Fiscale regels rond box 3 zijn de afgelopen jaren herhaaldelijk gewijzigd en kunnen opnieuw veranderen. Laat je situatie bij een groter vermogen persoonlijk beoordelen.
Wil je dit niet zelf uitzoeken, maar samen met iemand doorlopen? Het Financieel Kompas is een traject van vier sessies waarin we jouw financiële situatie van A tot Z in kaart brengen.