Heb je tot 2023 een fiscale oudedagsreserve opgebouwd, de FOR? Dan staat er een bedrag op je balans waar je ooit belasting over gaat betalen. De vraag is niet of, maar wanneer en hoe. En dat is precies het punt waar veel IB-ondernemers te laat over nadenken.
Wat is de fiscale oudedagsreserve
De fiscale oudedagsreserve was een regeling waarmee je als IB-ondernemer (eenmanszaak, vof of maatschap) een deel van je winst onbelast opzij kon zetten, vooruitlopend op je pensioen. Geen vrijstelling, maar uitstel. Het bedrag staat als schuld op je balans en wacht tot het moment waarop het weer aan het licht komt.
Sinds 2023 kun je niet meer nieuw opbouwen, maar wie tot dan toe heeft gereserveerd, heeft de oude FOR nog gewoon staan. Een veelgenoemde schatting is dat ongeveer 300.000 ondernemers in Nederland een FOR op hun balans hadden staan. Een deel daarvan is inmiddels afgewikkeld, maar een harde, actuele telling van hoeveel reserves nu nog openstaan is niet beschikbaar.
Waarom het moment van afwikkelen zo belangrijk is
Zodra je stopt met ondernemen, met pensioen gaat of de zaak overdraagt, valt de fiscale oudedagsreserve vrij. Dat hele bedrag telt dan in één keer mee als winst in dat jaar. Niet gespreid, maar ineens.
Daardoor schuif je vaak meteen door naar de hoogste belastingschijf, en kan het effectieve tarief over dat deel flink hoger uitvallen dan je gewend bent. Bovenop de inkomstenbelasting komt nog een ander effect dat ondernemers vaak over het hoofd zien: een plotselinge inkomenspiek kan ook je toeslagen raken, zoals zorgtoeslag of huurtoeslag, in precies het jaar dat je het al druk genoeg hebt met de overgang naar pensioen.
Wie hier niets mee doet, laat de fiscus bepalen wanneer en hoe die rekening valt. Wie er wel mee bezig gaat, heeft opties.
Er zijn manieren om dit slimmer te doen
Er bestaan verschillende routes om je fiscale oudedagsreserve af te wikkelen, met verschillende fiscale gevolgen. De ene route betekent in één klap afrekenen. De andere route geeft je de mogelijkheid om de belastingdruk te spreiden in plaats van in één jaar te dragen, met eigen voorwaarden, termijnen en maxima die per situatie verschillen.
Welke route voor jou voordeliger uitpakt, hangt af van je FOR-stand, je verwachte inkomen in het jaar van afwikkeling, je leeftijd ten opzichte van je AOW-datum en je toeslagensituatie. Dat is precies het soort rekenwerk waar je niet op gevoel doorheen wilt, want een verkeerd getimede keuze kan je duizenden euro’s kosten die je met wat voorbereiding had kunnen voorkomen.
Zelf voorbereid het gesprek in
Je accountant kan dit met je doorrekenen, maar dat gesprek gaat sneller en scherper als je zelf al weet wat er op je balans staat, welke routes er zijn en welke vragen je wilt stellen. Niet om je accountant te vervangen, maar om niet afhankelijk te zijn van wat er toevallig ter sprake komt.
Daarom heb ik de FOR Afwikkelgids gemaakt: een praktische gids in gewone taal, met een rekenblad waarmee je je eigen FOR-stand, beide routes en het toeslageneffect zelf kunt doorrekenen, gebaseerd op de actuele cijfers van 2026. Geen vakjargon, geen giswerk, gewoon een helder beeld van wat jouw situatie betekent voordat je met je accountant om tafel gaat.
Weet jij al wat jouw FOR-stand betekent voor het jaar waarin je stopt?