Driehonderd euro per maand aan premie, of driehonderd euro per maand op een eigen rekening. Het bedrag is hetzelfde. Het gevoel is totaal anders.
Bij de ene optie is het geld weg zodra je het betaalt. Bij de andere blijft het van jou. Geen wonder dat veel zelfstandigen de vraag stellen: kan ik niet gewoon zelf sparen in plaats van een AOV afsluiten?
Het antwoord is niet zwart wit. Maar er zit wel een rekensom achter die vaak niet gemaakt wordt.
Wat je eigenlijk vergelijkt
Sparen en verzekeren lossen niet hetzelfde probleem op. Dat is het punt waar de discussie meestal misgaat.
Sparen dekt een periode af. Als je drie maanden uitvalt met een gebroken enkel, dan heb je een buffer nodig, en die kun je zelf opbouwen. Dat is te overzien en het is realistisch haalbaar.
Verzekeren dekt een risico af dat je zelf niet kunt dragen. Als je op je 42e een burn out krijgt waar je twee jaar over doet, of een rugklacht ontwikkelt waardoor je je vak niet meer kunt uitoefenen, dan praat je niet over drie maanden inkomen. Dan praat je over tientallen jaren.
De vraag is dus niet welke van de twee beter is. De vraag is welk deel van het risico je zelf kunt dragen, en welk deel niet.
Wie dat onderscheid maakt, komt vaak op een combinatie uit in plaats van op een keuze.
De rekensom die zelfstandigen zelden maken
Stel dat je 300 euro per maand opzij zet in plaats van te verzekeren. Na een jaar heb je 3.600 euro. Na vijf jaar, met wat rendement, misschien rond de 20.000 euro.
Dat klinkt als een serieus bedrag. Zet het naast wat je nodig hebt en het schrompelt.
Als je nu 40 bent en tot je 67e wilt kunnen werken, dan heb je nog 27 jaar aan inkomen voor je liggen. Bij een winst van 60.000 euro per jaar is dat, zonder groei of inflatie, ruim anderhalf miljoen euro aan toekomstig verdienvermogen.
Dat is wat je verzekert. Niet een paar maanden overbrugging, maar het vermogen om de komende decennia geld te verdienen.
Zelf sparen dekt de eerste maanden. Misschien het eerste jaar, als je lang doorspaart en weinig uitgeeft. Daarna houdt het op.
Wanneer zelf sparen wel verdedigbaar is
Er zijn situaties waarin volledig zelf dragen een redelijke keuze kan zijn.
De eerste is als je al vermogen hebt dat groot genoeg is om jaren zonder inkomen door te komen. Wie een afbetaald huis heeft en een beleggingsportefeuille van een half miljoen, staat er anders in dan iemand die net begonnen is.
De tweede is als je huishouden een tweede inkomen heeft dat de vaste lasten grotendeels draagt. Het risico verdwijnt niet, maar het wordt kleiner en beter op te vangen.
De derde is als je werk zich makkelijk laat aanpassen. Een adviseur die vanaf de bank kan werken loopt een ander risico dan een tandarts, een schilder of een fysiotherapeut. Bij fysiek werk is de kans op langdurige uitval simpelweg groter, en de kans om het vak aan te passen kleiner.
En dan is er nog een tussenweg die weinig aandacht krijgt: een AOV met een lange wachttijd. Je verzekert dan niet de eerste maanden, maar wel de jaren daarna. Je eigen buffer dekt het begin, de verzekering dekt de staart. De premie ligt daardoor vaak fors lager.
Wat het kost, en wat het netto kost
De premie van een arbeidsongeschiktheidsverzekering is in de meeste gevallen aftrekbaar in box 1. Dat verandert het plaatje.
Betaal je 300 euro per maand en is je marginale tarief 37 procent, dan kost de verzekering je in dat rekenvoorbeeld netto rond de 189 euro per maand. Het bedrag dat je vergelijkt met zelf sparen is dus lager dan het bedrag op de offerte.
Daar staat tegenover dat een uitkering uit een AOV belast wordt als inkomen. Geld dat je zelf spaart, is al belast, maar telt wel mee in box 3 als vermogen.
Fiscale regels rond aftrek en vermogensbelasting veranderen regelmatig. Reken met de bedragen van het lopende jaar en leg je situatie voor aan je boekhouder of adviseur voordat je een definitieve keuze maakt.
De vraag onder de vraag
Als iemand mij vraagt of hij beter kan sparen dan verzekeren, gaat het zelden puur over geld. Het gaat over controle.
Een premie voelt als geld weggeven aan een verzekeraar die hopelijk nooit hoeft te betalen. Een spaarrekening voelt als iets opbouwen. Dat is een begrijpelijk gevoel, maar het is een slechte adviseur.
Verzekeren is geen investering. Je koopt er geen rendement mee, je koopt er rust mee. De vraag is niet wat het oplevert, maar wat het scheelt op de dag dat het misgaat.
En dan blijft er één simpele toets over. Als je morgen twee jaar niet kunt werken, hoe lang houd je het dan vol met wat je nu hebt staan? Als het antwoord in maanden te tellen is, dan is zelf sparen geen alternatief voor verzekeren. Dan is het een aanvulling.
Tot slot
Zelf sparen dekt een korte onderbreking, een verzekering dekt een lange. Wie beide door elkaar haalt, verzekert vaak te weinig of spaart voor een risico dat hij nooit alleen kan dragen. Voor de meeste zelfstandigen is de eerlijkste uitkomst een buffer voor de eerste maanden en een verzekering voor de jaren daarna.
Hoe lang kun jij het volhouden als er morgen niets meer binnenkomt?
Wil je dit niet zelf uitzoeken, maar samen met iemand doorlopen? Het Financieel Kompas is een traject van vier sessies waarin we jouw financiële situatie van A tot Z in kaart brengen, inclusief inkomensrisico, buffer en vermogensopbouw.