Je weet dat je als zelfstandige minder pensioen opbouwt dan iemand in loondienst. Maar hoeveel tekort heb je precies? En is het nog in te halen? Die vragen stellen veel zelfstandigen, maar de meesten zoeken het antwoord niet op, omdat ze niet weten waar te beginnen. Dit artikel helpt je een eventueel tekort concreet te maken.
Waarom zelfstandigen een pensioentekort hebben
In loondienst gaat pensioenopbouw grotendeels automatisch. Werkgever en werknemer leggen samen bij. Aan het einde van de loopbaan staat er een pensioenpot, zichtbaar op het jaarlijkse pensioenoverzicht.
Als zelfstandige ontbreekt dat automatisme volledig. Je bouwt geen pensioen op via een werkgever. De AOW loopt wel door, omdat die is gekoppeld aan wonen en werken in Nederland, maar de AOW is een basisuitkering, geen vervanging van een volledig inkomen.
Het resultaat: wie jarenlang als zelfstandige werkt zonder actief pensioen op te bouwen, stapelt stilletjes een tekort op. Niet door actieve keuzes, maar door het nalaten van keuzes.
Dat tekort is niet altijd zichtbaar, omdat het geen aanslagbiljet oplevert of een rood getal op een rekening. Het wordt pas tastbaar als je stopt met werken en merkt dat er minder is dan je dacht. Dat moment wil je voor zijn, en dat begint met weten hoe groot het tekort is.
Stap 1: bepaal wat je straks nodig hebt
Het pensioentekort berekenen begint bij je gewenste inkomen na pensionering. Niet het minimumbedrag, maar het bedrag waarvan je idealiter wilt leven.
Een gangbaar uitgangspunt is 70% van je huidige netto inkomen als richtlijn voor je gewenste pensioeninkomen. Dat percentage houdt rekening met het wegvallen van bepaalde kosten, zoals de hypotheek, werkkosten en pensioenopbouwpremies. Het is echter een vuistregel en geen wet. Wie op een bepaalde levensstijl rekent, doet er beter aan met een zelfgekozen bedrag te werken.
Vertaal dat bedrag naar een maandelijks netto gewenst inkomen. Bijvoorbeeld: je wilt €3.000 per maand netto te besteden hebben als je stopt met werken. Dat is je doelstelling. Alles wat je hierna berekent, wordt afgeleid van dat getal.
Bepaal ook wanneer je wil stoppen. Met 65 jaar? Met 67? Eerder? De stopdatum beïnvloedt hoeveel jaren je het tekort overbrugt, en daarmee de omvang van het benodigde kapitaal.
Stap 2: bereken je verwachte AOW
De AOW vormt voor elke zelfstandige in Nederland een deel van het pensioen. Wie zijn hele leven in Nederland heeft gewoond, ontvangt de volledige AOW. Wie een periode in het buitenland heeft gewoond, ontvangt een lagere uitkering.
De volledige AOW voor een alleenstaande bedraagt in 2026 circa € 1.550 netto per maand. Voor partners geldt een bedrag van circa € 1.050 netto. De AOW gaat pas in op de AOW-leeftijd, die voor jongere generaties hoger ligt dan de huidige 67 jaar. Als je jouw AOW-leeftijd wilt opzoeken, kan je deze controleren via MijnOverheid of de SVB.
Houd er rekening mee dat de AOW-regels kunnen veranderen. De uitkeringsbedragen worden jaarlijks aangepast. Gebruik de actuele bedragen dan ook als indicatie en niet als garantie.
Stap 3: inventariseer wat je al hebt opgebouwd
De derde stap is een eerlijke inventarisatie van wat je al hebt.
Heb je in het verleden in loondienst gewerkt? Dan heb je mogelijk pensioen opgebouwd bij een pensioenfonds. Via MijnPensioenoverzicht.nl zie je een overzicht van je reeds opgebouwde pensioen. Dat is je startpunt.
Heb je als zelfstandige al actief iets opgebouwd? Via de jaarruimteregeling op een lijfrenterekening, via vrij beleggen of via spaargeld dat je voor later reserveert? Tel alles op.
Maak hierbij onderscheid tussen gebonden vermogen (geld dat vastzit in een lijfrenteproduct en alleen uitkeert onder de voorwaarden van dat product) en vrij vermogen dat je flexibel kunt inzetten. Beide tellen mee, maar de fiscale behandeling verschilt. Wees je ervan bewust dat de regels rondom pensioenproducten en belasting in box 3 kunnen veranderen.
Stap 4: bereken het tekort
Nu je weet wat je nodig hebt, wat de AOW biedt en wat je al hebt, kan je het pensioentekort berekenen.
Stel: je wilt €3.000 netto per maand. De AOW geeft €1.550. Je eigen opgebouwde pensioenrechten geven je straks €400 per maand op basis van vroeger dienstverband. Dan heb je nog €950 per maand tekort.
Over een periode van 20 jaar (van je 67e tot je 87e) is dat €228.000. Met rendement op belegd vermogen heb je iets minder nodig; met inflatie iets meer. Dit zijn indicaties, geen exacte uitkomsten.
Vergelijk dit met wat je nu hebt staan. Het verschil is het bedrag dat je nog moet opbouwen. Dat bedrag, gedeeld over het aantal maanden dat je nog hebt, bepaalt je maandelijkse inleg.
Als dat maandbedrag realistisch lijkt, weet je waar je aan begint. Als het te hoog lijkt, zijn er variabelen om aan te draaien: later stoppen, hogere inleg, lagere doelstelling of aanvullend inkomen naast pensioen.
Wat als het pensioentekort groter is dan je dacht?
Voor veel zelfstandigen is de uitkomst van deze berekening oncomfortabel. Een pensioentekort van €200.000 of meer is geen uitzondering, zeker niet voor wie pas laat begint.
Dat gevoel is nuttig. Niet als veroorzaker van paniek, maar als motivator voor actie. Een groot tekort waarvoor je nog tien of vijftien jaar hebt om het te dichten, vraagt om een consistente aanpak, geen inhaalmanoeuvre in één keer.
De twee krachtigste instrumenten zijn de jaarruimteregeling (die belastingvoordeel combineert met pensioenopbouw) en vrij beleggen in een gespreide portefeuille voor de lange termijn. Wie beide combineert en consistent inlegt, kan een aanzienlijk tekort in een periode van tien tot vijftien jaar terugdringen.
Wie laat begint heeft minder tijd, maar niet minder opties. Begin op het moment dat de berekening klaar is, niet later.
Tot slot
Een pensioentekort berekenen als zelfstandige kost een middag werk. Wat je ervoor terugkrijgt, is inzicht: weten hoe groot het gat is, of het te dichten is en wat daarvoor nodig is. Dat inzicht is waardevoller dan jarenlang niet weten.
Weet jij hoe groot jouw pensioentekort is op dit moment?
Een concreet pensioenplan als zelfstandige begint met inzicht in je situatie. Het Financieel Kompas helpt je daarbij, in vier sessies, zonder stapels formulieren.