Je hebt het idee dat je er op een gegeven moment mee zou willen stoppen. Niet per se morgen, maar ergens in de toekomst. Je wil niet meer hoeven werken, je wil kunnen kiezen. Maar wat dat financieel vraagt, is vaag. Dit artikel helpt je dat getal concreet te maken voor de Nederlandse situatie.
Wat financiële onafhankelijkheid betekent, en wat niet
Financiële onafhankelijkheid betekent dat je genoeg vermogen hebt om zonder arbeidsinkomen te leven van de opbrengsten van dat vermogen. Je werkt niet meer omdat je moet, je kiest of en wat je doet op basis van andere overwegingen dan geld.
Dat klinkt als een groot getal, en voor veel mensen is het dat ook. Maar het is geen onbereikbaar getal als je het concreet maakt en vroeg genoeg begint.
Wat financiële onafhankelijkheid níet is: een punt waarop je nooit meer iets doet. In de praktijk blijven veel mensen die financieel onafhankelijk zijn wel werken, maar anders. Minder uren, ander werk, meer zeggenschap over hun tijd. De vrijheid zit niet in de inactiviteit maar in de keuze.
In de Nederlandse context speelt de AOW een rol die in veel internationale berekeningen ontbreekt. Wie in Nederland woont en hier heeft gewerkt, ontvangt vanaf de AOW-leeftijd een basisinkomen van de overheid. Dat verlaagt de vermogensbehoefte aanzienlijk voor wie bereid is tot die leeftijd te wachten, of als aanvulling mee te rekenen voor wie eerder stopt.
De basisformule: 25 maal je jaarlijkse uitgaven
De meest gebruikte methode om financiële onafhankelijkheid te berekenen, is de zogenoemde 4%-regel. Die zegt dat je veilig 4% per jaar van je vermogen kunt opnemen zonder dat het vermogen uitgeput raakt, gebaseerd op historische rendementen over lange periodes.
Omgekeerd betekent dit: je benodigde vermogen is 25 maal je gewenste jaarlijkse netto uitgaven.
Wil je €3.000 netto per maand besteden? Dat is €36.000 per jaar. Vermenigvuldig dat met 25 en je komt op €900.000. Dat is je theoretische FO-getal zonder AOW.
Maar in Nederland is de AOW een relevante factor. Als je op de AOW-leeftijd kunt rekenen op €1.400 netto per maand, hoef je zelf nog maar €1.600 per maand aan te vullen. Dat is €19.200 per jaar, en het bijbehorende FO-getal is dan €480.000, bijna de helft van het eerder genoemde bedrag.
De 4%-regel is een vuistregel, geen garantie. Hij is gebaseerd op historische data van Amerikaanse aandelenmarkten en houdt onvoldoende rekening met inflatie op de lange termijn, belastingwijzigingen of persoonlijke omstandigheden. Gebruik hem als richtlijn, niet als uitkomst.
Aanpassingen voor de Nederlandse situatie
Financiële onafhankelijkheid berekenen in Nederland vraagt een paar aanpassingen ten opzichte van de internationale methode.
Ten eerste de belasting op vermogen. In Nederland betaal je vermogensrendementsheffing in box 3 over je beleggingen en spaargeld boven de vrijstelling. De exacte belasting hangt af van de omvang van je vermogen en de actuele wet en regelgeving. Box 3 is de afgelopen jaren meerdere keren aangepast, en verdere veranderingen zijn onzeker. Houd er rekening mee dat dit de netto opbrengst van je vermogen verlaagt, en daarmee ook de effectieve onttrekkingsratio. Controleer altijd de actuele regels via de Belastingdienst of een adviseur.
Ten tweede de hogere kosten van levensonderhoud in vergelijking met de regio’s waarop de 4%-regel is gebaseerd. Nederlandse kosten voor wonen, zorg en dagelijkse uitgaven zijn relatief hoog. Wie conservatief wil rekenen, werkt met een lagere onttrekkingsratio, bijvoorbeeld 3% of 3,5%, wat uitkomt op een vermogensdoelstelling van 29 tot 33 maal de jaarlijkse uitgaven.
Ten derde de zorgkosten. In Nederland is de basisverzekering verplicht en relatief goed geregeld, maar eigen bijdragen, aanvullende verzekeringen en langdurige zorg kunnen fors oplopen naarmate je ouder wordt. Dit is een post die veel mensen te laag inschatten in hun FO-berekening.
Een praktische rekenmethode in stappen
Financiële onafhankelijkheid berekenen doe je het scherpst in vier stappen.
Eerst: bepaal je gewenste netto maanduitgaven als je financieel onafhankelijk bent. Wees realistisch, denk na over wat je werkelijk nodig hebt en wilt, inclusief reizen, hobby’s en onverwachte kosten. Reken met een bedrag dat je comfortabel houdt, niet met een minimum.
Dan: bepaal op welke leeftijd je dit wil bereiken. Hoe eerder, hoe groter de opgave, want je hebt meer jaren zonder inkomen te overbruggen en de AOW ligt verder weg.
Vervolgens: pas de AOW in op het moment dat die ingaat. Bereken je FO-vermogen voor de periode vóór AOW en voor de periode daarna afzonderlijk. De combinatie geeft een genuanceerder beeld dan één enkel getal.
Tot slot: vergelijk dat doelgetal met wat je nu hebt en bereken het verschil. Dat verschil, gedeeld over de jaren die je nog hebt, bepaalt je maandelijkse opgave.
Wat het getal niet vertelt
Een FO-berekening is een financieel model. Het geeft richting, maar het is geen voorspelling.
Rendementen variëren per jaar en per periode. Inflatie eet koopkracht weg. Belastingregels veranderen. Je persoonlijke situatie verschuift. Wie zijn FO-getal eenmaal heeft berekend en daarna nooit meer herziet, werkt met een verouderd model.
Zinvoller is om het FO-getal als dynamisch doel te behandelen: reken het eens per jaar opnieuw door, pas aan op basis van gewijzigde omstandigheden en gebruik het als kompas, niet als einddoel op een bordje.
Financiële onafhankelijkheid bereiken is zelden een moment, het is een proces. En het begint bij weten waar je staat en wat het vraagt.
Tot slot
Financiële onafhankelijkheid berekenen in Nederland is concreter dan het lijkt. Met je gewenste uitgaven, je AOW-situatie en een realistisch rendement kun je een getal bepalen dat voor jou klopt, en van daaruit een plan.
Weet jij hoeveel vermogen jij nodig hebt om echt vrij te zijn in je keuzes?
Wil je dit niet zelf uitzoeken, maar samen met iemand doorlopen? Het Financieel Kompas is een traject van vier sessies waarin we jouw financiële situatie van A tot Z in kaart brengen, inclusief vermogensdoelen, cashflow en de weg naar financiële vrijheid.